WSW - wojskowa policja polityczna



Ujawnienie współpracy znanego dziennikarza telewizyjnego Sławomira Jeneralskiego z Wojskową Służbą Wewnętrzną każe dokładniej przyjrzeć się tej służbie. Gwiazda telewizji ery Roberta Kwiatkowskiego uważa, że nie ma powodu do wstydu. Tymczasem WSW była formacją ukierunkowaną na walkę z wrogą działalnością polityczną.


Wojskowa Służba Wewnętrzna powołana została rozkazem szefa MON z 10 stycznia 1957 roku, w miejsce osławionego Głównego Zarządu Informacji, czyli stalinowskiej policji politycznej w wojsku. Głównym powodem likwidacji była właśnie rola, jaką GZI odegrał w czasach stalinowskich. Informacja uczestniczyła w walce z podziemiem niepodległościowym, rozpracowywaniem oficerów wywodzących się z przedwojennej armii. Informacja uczestniczyła w aresztowaniach i torturach wielu oficerów, żołnierzy, działaczy opozycyjnych. Ocenia się, że do przełomu październikowego GZI aresztował ok. 17 tys. osób cywilnych i wojskowych.

WSW ściśle współpracowało z cywilną SB. Dotyczyło to m.in. kontroli korespondencji, czym zajmowało się Biuro W MSW, (Biuro W - perlustracji i korespondencji) oraz podsłuchów zakładanych w systemie cywilnej łączności telefonicznej, tym zajmowało się Biuro T MSW.


Wypróbowane kadry


Ocenia się, że w skład WSW wchodziło kilka tysięcy oficerów, żołnierzy i pracowników cywilnych. W 1960 roku liczyła 4230 osób - 1348 oficerów, 1069 podoficerów oraz 1813 szeregowców. W późniejszym czasie liczebność WSW znacznie wzrosła. Dla porównania w 1955 r. Informacja Wojskowa posiadała 11 898 żołnierzy, w tym 1391 oficerów kontrwywiadu. Początkowo zmniejszyła się liczba agentów wojskowych służb. W grudniu 1957 roku liczba tajnych współpracowników pionu kontrwywiadu wojskowego wynosiła ok. 2100.

Przygotowaniem kadr zajmowała się powstała w 1945 r. szkoła Informacji Wojskowej, którą w 1948 roku przekształcona została w Oficerską Szkołę Informacji Wojska Polskiego w Wesołej pod Warszawą. Od 1957 roku przeniesiono ją do Mińska Mazowieckiego i przemianowano na Kurs Doskonalenia Oficerów, a następnie Ośrodek Szkolenia WSW. W Mińsku Mazowieckim znajdowało się też archiwum WSW. Od 1960 roku kilku absolwentów ośrodka kierowano na tzw. Kurs Doskonalenia przy Wyższej Szkole KGB ZSRR. Koordynacją współpracy pomiędzy WSW a radzieckim aparatem bezpieczeństwa zajmował się szef oficerów łącznikowych KGB do spraw kontrwywiadu wojskowego. Zazwyczaj był on jednocześnie III zastępcą szefa Misji Łącznikowej KGB.

Struktura Szefostwa WSW w 1957 r. składała się z dwóch podstawowych pionów – kontrwywiadu i służby porządkowej, jednak w latach następnych zmieniała się ona.

Na czele WSW stał Szef, któremu podporządkowany był aparat wykonawczy, nosił on nazwę nazwę Szefostwa.

W sierpniu 1961 r. zarządzeniem szefa MON utworzono dodatkowe stanowisko zastępcy Szefa WSW do spraw politycznych.

W skład struktury WSW wchodził Zarząd I, który odpowiadał za realizacje i kontrolę osłony kontrwywiadowczej jednostek Wojska Polskiego oraz zakładów specjalnych (przemysłu obronnego). Wewnątrz Zarządu I funkcjonowały:

- Oddział I - ochrona tajemnicy i profilaktyka

- Oddział II - kontrwywiad ofensywny, dokonywanie werbunków, prowadzenie tzw. gier operacyjnych

- Oddział III - zwalczanie dywersji ideologicznej

- Oddział IV - analiza kontrwywiadowcza

Zarząd II zajmował sprawami porządkowo-dochodzeniowymi. W składzie Zarządu II funkcjonowały:

- Oddział I - prowadzenie dochodzeń i współpraca z Naczelną Prokuraturą Wojskową i Komendą Główną Milicji Obywatelskiej;

- Oddział II - nadzór nad służbami patrolowymi, porządkowo-ochronnymi, oraz regulacji ruchu związków taktycznych (oddziałowi II podlegał także batalion ratowniczy byłego GZI WP);

- Oddział III - prowadzenie pracy operacyjno-poszukiwawczej w pionie dochodzeniowym;

- Oddział IV - badanie efektywności pionu dochodzeń oraz praca kontrolno-instruktażowa;

- Główny Inspektorat Samochodowy - prowadzenie inspekcji wojskowych środków transportu;

Z kolei Samodzielny Oddział III - (Specjalny) wykonywał zadania usługowe o charakterze kontrwywiadowczym. W jego składzie funkcjonowały następujące jednostki:

- Wydział I - ochrona ministra obrony narodowej oraz jego najbliższej rodziny;

- Wydział II - instalacja podsłuchów, dokonywanie tajnych przeszukań w mieszkaniach;

- Wydział III - obserwacja;

- Wydział IV - obsługa podsłuchów (głównie wojskowych linii telefonicznych);

- Wydział V - radiokontrwywiad, wykrywanie obcych radiostacji nadawczych.

Samodzielny Oddział IV obejmował administrację, tajną kaclelarię, ewidencję operacyjną, archiwum, łączność kodowaną i szyfrową, sprawy mobilizacyjne, legalizację dokumentów, opiniowanie kadry WP przewidzianej przez MON do awansów na wyższe stopnie wojskowe.

Terenowymi jednostkami Wojskowej Służby Wewnętrznej były zarządy okręgów wojskowych (tj. Zarząd Pomorskiego Okręgu Wojskowego, Zarząd Œląskiego Okręgu Wojskowego, Zarząd Warszawskiego Okręgu Wojskowego) i oddziały WSW (Oddział Wojskowej Służby Wewnętrznej Marynarki Wojennej i Oddział WSW Warszawa). Istniały jeszcze mniejsze jednostki na niższych szczeblach - oddziały WSW (było ich 17) i wydziały WSW (10).


Razem z KBW


Poważniejsze zmiany organizacyjne w WSW zaczęto wprowadzać na początku lat 60. Najpierw utworzono wydziały WSW związków taktycznych oraz jednostek wyposażonych w „spectechnikę” (powołano wydziały WSW przy brygadach rakiet operacyjno-taktycznych w Biedrusku, Orzyszu, Bolesławcu i Choszcznie).

W połowie lat 60. przejęto z MSW organa Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Wojsk Ochrony Pogranicza. Zmiany te motywowano koniecznością zapewnienia skutecznej osłony kontrwywiadowczej sił zbrojnych PRL.

Formalnie służba została powołana do kontrwywiadowczej ochrony wojska, prowadzenia dochodzeń karnych w sprawach żołnierzy oraz czuwania nad przestrzeganiem dyscypliny i porządku wojskowego w garnizonach.

Jednak w praktyce okazało się, że WSW realizowała także działania charakterystyczne dla policji politycznej w państwach totalitarnych – zwalczała wpływy Kościoła katolickiego, kontrolowała kontakty zagraniczne, inwigilowała żołnierzy i oficerów pochodzących się ze środowisk opozycyjnych.


Przeciw „Solidarności“ i opozycji


Działania te nasiliły się po powstaniu „Solidarności“ w 1980 r. Wtedy szef MON określił, że głównymi kierunkami zagrożenia wojska jest wroga działalność ideologiczna. WSW miała działać w celu „niedopuszczenia do prowadzenia wrogiej i destrukcyjnej działalności wewnątrz wojska, zapewnieniu, we współdziałaniu z MSW, szczelnej kontrwywiadowczej ochrony sił zbrojnych przed próbami oddziaływania sił kontrewolucyjnych i wspierających ich działalność zachodnich ośrodków dywersji ideologicznej, ujawnieniu i zdecydowanemu przeciwdziałaniu penetracji wywiadowczej państw NATO.“

WSW miała również prowadzić rozpoznanie osoby ze środowisk wojskowych, które reprezentowały „wrogie postawy polityczne i miały powiązania z elementami antysocjalistycznymi“. Kontrwywiad miał także zdecydowanie przeciwdziałać wszelkim próbom prowadzenia wewnątrz wojska „wrogich działań politycznych“, „tworzenia nielegalnych organizacji“.

W stanie wojennym WSW prowadziła szereg działań represyjnych wobec opozycji m.in. zatrzymano i przekazano MSW najbardziej aktywnych działaczy “Solidarności ” z zakładów podległych MON, przejęto majątek, materiały i bazę poligraficzną tych struktur związkowych.

Kontrwywiad wojskowy został również zaangażowany w działania skierowane przeciwko osobom cywilnym. WSW doprowadziła do likwidacji dziesięciu “znaczących ośrodków dyspozycyjnych wrogiego podziemia politycznego w Warszawie, Wrocławiu, Krakowie, Bytomiu, Gdańsku, Gdyni, Szczecinie, Bydgoszczy i Łodzi.

Do najważniejszych akcji osiągnięć tej służby należy m.in. rozbicie Regionalnego Komitetu Strajkowego i aresztowania trzech kolejnych jego przywódców (Władysława Frasyniuka,Piotra Bednarza i Józefa Piniora).

W styczniu 1982 r. WSW rozpoczęło rozpoznanie struktur podziemnych utworzonych w Warszawie przez członków “Solidarności , KOR i KPN. Służby wojskowe uczestniczyły w lokalizacji nadajników „Radia Solidarność“ i „Solidarności Walczącej“. Inwigilowano także środowisko „GŁOSU“ i wydawanego przez nas tygodnika“.

Według informacji samego zastępcy Szefa WSW z lipca 1989 r kontrwywiad wojskowy posiadał informatorów w dość zróżnicowanych środowiskach politycznych - od „opozycji antyustrojowej“ do „ekstremalnych nurtów koalicji“.


Szczątkowa weryfikacja


Po zmianach ustrojowych w 1989 r. WSW uległa przeobrażeniu. Służba została rozwiązana na podstawie rozkazu MON z 18 kwietnia 1990 r. W tym samym roku WSW zostało połączone z Zarządem II Sztabu Generalnego WP (tzn. wywiadem wojskowym) i w ten sposób powstał Zarząd II Wywiadu i Kontrwywiadu oraz Żandarmeria Wojskowa. Pod koniec 1991 r. Wywiad i Kontrwywiad Zarządu II Sztabu Generalnego przekształcono w Inspektorat Wojskowych Służb Informacyjnych. Należy zaznaczyć, że tylko w ramach WSW była przeprowadzona szczątkowa weryfikacja, którą zajmował się m.in. Waldemar Strzałkowski. Pomimo takich działań w następnych latach pojawiały się oskarżenia, sugestie, informacje dotyczące współpracy z WSW wysokich urzędników państwowych III RP (np. sprawa wiceszefa ABW Pawła Tarnowskiego i byłego szefa WSI Tadeusza Rusaka). W latach 1990 – 1991 działalność WSW stała się przedmiotem prac specjalnej komisji senackiej. Komisja stwierdziła szereg nieprawidłowości i nadużyć finansowych. W związku z tym zwróciła się do prezesa NIK o przeprowadzenie kontroli gospodarki finansowej w dawnym Szefostwie WSW. Komisja zwróciła m.in. uwagę na: n sposób prowadzenia dokumentacji finansowej oraz jej losy po rozwiązaniu WSW;

sposób gospodarowania środkami pozabudżetowymi, pochodzącymi m.in. z gier wywiadowczych i polowań dewizowych;

powiązania z przedsiębiorstwami polonijnymi, które miały odprowadzać część dochodów do WSW;

nieprawidłowości w dysponowaniu funduszem operacyjnym;

korzystanie z usług zakładów wojskowych (np. wyrób sztucerów dla gen. Buły i gen. Poradki przez 1. Składnicę Techniczną w Pomiechówku).

Komisja potwierdziła także fakt działań WSW skierowanych przeciwko opozycji politycznej. Autorzy raportu stwierdzili wtedy m.in., że we wszystkich kolejnych instrukcjach dotyczących działań WSW zawarty był zapis o zwalczaniu wrogiej działalności politycznej i w praktyce zadania wykraczały daleko poza kontrwywiad.


opr. PIOTR BĄCZEK